Archiwa tagu: dziedziczenie

Zachowek garść informacji

Zachowek jest instytucją prawa spadkowego. Co to oznacza? Jest to swego rodzaju ochrona dla rodziny spadkodawcy. Zdarza się bowiem, że spadkodawca w testamencie zapisuje swój majątek osobom niespokrewnionym lub instytucjom. W tej sytuacji prawo do zachowku gwarantuje, że i tak część majątku trafi do najbliższej rodziny.

Kogo chroni zachowek i w jakiej formie?

Zachowek przysługuje tylko i jedynie najbliższej rodzinie a według prawa to:

  • zstępni (dzieci, wnuki) – pamiętajmy tutaj, że działa ta sama zasada co przy dziale spadku bez sporządzonego testamentu. Nie ma znaczenia czy dzieci są naturalne czy przysposobione. Również dzieci ze związków pozamałżeńskich mają prawo do zachowku.
  • małżonka/małżonek– i tutaj też należy zwrócić uwagę w jakiej sytuacji małżonkowi przysługuje zachowek. Aby móc skorzystać z tegoż prawa należy być w formalnym związku małżeńskim. Nie ma prawa do zachowku małżonek w sytuacji gdy małżeństwo zakończyło się pełnomocnym wyrokiem sądu o rozwodzie, lub gdy proces rozwodowy był w toku, a spadkodawca złożył wniosek o orzeczenie rozwodu z winy współmałżonka. To samo dotyczy sytuacji separacji. Gdy małżeństwo jest w separacji orzeczonej wyrokiem sądu lub gdy został rozpoczęty proces sądowy w tej sprawie a spadkodawca wnioskuje o separację z winy małżonka.
  • rodzice spadkodawcy – tylko wtedy gdy spadkodawca nie pozostawił po sobie dzieci.

Zachowek zgodnie z prawem ma formę świadczenia pieniężnego. Wysokość zachowku zależna jest od wysokości majątku a dokładnie od części jaka przysługiwałaby spadkobiercy w ramach dziedziczenia ustawowego:

  • osoby, które mają prawo do zachowku otrzymują 1/2 należnego im udziału spadkowego.
  • osoby małoletnie otrzymują 2/3 należnego im udziału spadkowego.
  • osoby trwale niezdolne do pracy otrzymują 2/3 spadku jaki by im przysługiwał. Niezdolność do pracy, musi być trwała i całkowita.

Przykład 1

Spadkodawca pozostawił po sobie żonę i dwójkę dzieci. Całość majątku przepisał swojemu bratu. Jedno z dzieci jest małoletnie. Jak będzie w tej sytuacji wyliczony zachowek?

  • żona otrzyma po zmarłym mężu zachowek w wysokości 1/2 z 1/3 majątku jaka by jej przysługiwała w sytuacji gdyby nie było testamentu. Oznacza to, że przysługuje jej świadczenie pieniężne w wysokości 1/6 spadku.
  • pełnoletnie dziecko otrzyma zachowek po zmarłym ojcu w wysokości 1/2 z 1/3 majątku jaka by mu przysługiwała w sytuacji gdyby nie było testamentu czyli przysługuje mu świadczenie pieniężne w wysokości 1/6 spadku.
  • niepełnoletnie dziecko otrzymuje zachowek po zmarłym ojcu w wysokości 2/3 z 1/3 majątku jaka by mu przysługiwała w sytuacji gdyby nie było testamentu czyli przysługuje mu świadczenie pieniężne w wysokości 2/9 spadku.

Przepisy dotyczące prawa spadkowego oraz zachowku są skomplikowane. Sam fakt ominięcia członków rodziny w testamencie nie jest sytuacją prostą. W powyższym wpisie jedynie nakreśliłam w kilku zdaniach zasady zachowku.

Dział spadku cz.3

Dział spadku to temat rzeka, dotyka różnych przestrzeni i różnych sytuacji życiowych. W tym poście postaram się nakreślić sytuację podziału majątku w przypadku bezdzietnych małżeństw. Co się dzieje gdy jeden z małżonków umiera? Czy w sytuacji gdy nie mieli rozdzielności majątkowej całość spadku przypada drugiemu żyjącemu małżonkowi? Wydawałoby się, że tak. Nic bardziej mylnego. W tej sytuacji majątek oczywiście dzieli się po połowie, Co zatem z majątkiem po zmarłym?

Kto otrzyma spadek po bezdzietnym małżeństwie?

Według art. 93 § 1 K.c. – w pierwszej kolejności z ustawy powołane są do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek. Pamiętajmy, dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż 1/4 całości spadku. W sytuacji braku dzieci, dziedziczenie w grupie pierwszej jest niemożliwe. Dlatego też, na mocy prawa następuje dziedziczenie w grupie drugiej – spadek przypada mężowi/żonie oraz rodzicom. Jeżeli natomiast mamy sytuację, w której rodzice lub któryś z rodziców nie żyje, ich część spadku przypada w udziale rodzeństwu zmarłego.

Przykład 1

Umiera jeden ze współmałżonków, obowiązywała między nimi wspólnota majątkowa. Dział spadku wygląda następująco: 1/2 majątku po zmarłym otrzymuje mąż/żona natomiast rodzice zmarłego otrzymują w równej części po 1/4 każdy.

Przykład 2

Sytuacja taka sama, umiera jeden ze współmałżonków, jednak jeden z rodziców nie żyje. Dział spadku w tej sytuacji wygląda następująco: 1/2 majątku po zmarłym przypada żyjącemu małżonkowi, 1/4 żyjącemu rodzicowi. Udział spadkowy majątku, przypadająca zmarłemu rodzicowi przechodzi na rodzeństwo zmarłego w częściach równych.

Przykład 3

Nadal poruszamy się w sytuacji bezdzietnego małżeństwa i śmierci jednego ze współmałżonków. Rodzic zmarłego nie żyje, podobnie jak rodzeństwo zmarłego. Wtedy część przypadająca zmarłemu rodzeństwu dzielona jest zgodnie z zasadami na jego zstępnych.

*Zstępni to osoby będące potomkami danej osoby. Zazwyczaj są to dzieci, wnuki czy prawnuki. Pamiętajmy, że zstępnymi będą też dzieci przysposobione oraz dzieci pozamałżeńskie w świetle prawa uznane jako własne.

Przykład 4

Może się zdarzyć sytuacja, gdy nie żyje zarówno jeden rodzic jak i rodzeństwo zmarłego. Dodatkowo nie istnieją żadni zstępni zmarłego rodzeństwa. Wtedy dochodzi do sytuacji, gdy udział męża/żony oraz żyjącego rodzica jest jednakowy. Każda z osób dostaje 1/2 majątku po zmarłym.

Przykład 5

Sytuacja, w której małżonek otrzymuje całość spadku po zmarłej żonie/mężu. Oczywiście może się tak zdarzyć. Jest to możliwe wtedy gdy brakuje rodziców, rodzeństwa i ich zstępnych.

Testament

Polskie prawo przewiduje dwie podstawy dziedziczenia – dziedziczenie na mocy ustawy oraz testament. Podkreślić trzeba, iż dziedziczenie na mocy testamentu ma pierwszeństwo nad dziedziczeniem z mocy ustawy. Przykłady, które przytoczyłam powyżej mają zastosowanie gdy zmarły nie pozostawił testamentu. Wtedy dział spadku regulowany jest ustawą. Przyznam jednak, iż w swojej karierze zawodowej nadal najczęściej spotykam się z ustawowym działem spadku.

Polskie prawo nie przewiduje wspólnego testamentu, natomiast, każdy małżonek może spisać własny testament zarządzając swoją częścią majątku. W przypadku testamentu mamy pełną dowolność we wskazaniu osoby lub osób, które będą po nas dziedziczyły. Jeżeli w testamencie nie pojawią się zapisy określające kto w jakiej części dziedziczy, każdej z osób będzie przypadać dokładnie taka sama część majątku.

Jeżeli mówimy o testamencie to trzeba poruszyć kwestię zachowku. Prawo do jego otrzymania przysługuje zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy. Zagadnienie jakie dziś poruszyłam czyli zasady dziedziczenia po bezdzietnym małżeństwie (brak zstępnych ) ma swoje regulacje w przypadku pozostawionego testamentu i zachowku. W omawianym przypadku prawo do zachowku przysługuje np. rodzicom zmarłego jeżeli zostali pominięci w testamencie.

DZIAŁ SPADKU CZ.2

Dział spadku ma wielorakie możliwości i konfiguracje, wszystko zależy od różnych czynników. W tym artykule zajmę się sytuacją rodzin patchworkowych tak popularną w dzisiejszych czasach. Zgłaszają się do mnie pasierbowie/pasierbice, którzy nie znają swojej sytuacji po śmierci rodzica lub np.: ojczyma.

Wyjaśnię jeszcze na wstępie kim jest pasierb/pasierbica. Najprościej rzecz ujmując, pasierb jest dzieckiem małżonka najczęściej z pierwszego związku, z którym współmałżonka nie wiąże stosunek prawny, taki jak przysposobienie czy uznanie ojcostwa.

Posłużę się teraz przykładem z mojej praktyki. Przytoczę 2 sytuacje w przypadku tej samej rodziny.

Przykład 1

Żona posiada dziecko – córkę z pierwszego małżeństwa oraz syna z drugiego obecnego małżeństwa. Pomiędzy ojczymem a pasierbicą nie zachodzi stosunek powinowactwa. Opiszę teraz sytuację gdy jako pierwsza umiera matka.

Pamiętajmy, iż zgodnie z art. 931 K.c. § 1: „W pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.” Zatem w tym przypadku z części matki każdy, zarówno wdowiec jak i dzieci otrzymują w równych częściach po 1/3 z połowy matki. Podsumowując każde z nich ma: mąż 1/2 całości plus 1/3 z 1/2 małżonki – razem 4/6 – 2/3 z całości majątku. Każde z dzieci dostaje po 1/3 z połowy matki – 1/6 z całości majątki. Po śmierci ojca dziedziczy jedynie biologiczne dziecko. Pasierbica po ojczymie nie otrzymuje nic. Syn posiada 1/6 po matce plus całość 2/3 po ojcu razem ma 5/6 a jego przyrodnia siostra 1/6 z całości majątku.

Przykład 2

Ta sama sytuacja rodzinna, jednakże jako pierwszy umiera mąż. Podobnie jak w przykładzie pierwszym gdy zachodzi wspólnota majątkowa dzielimy połowę całości majątku należącą do małżonka. Co do zasady dział spadku jest podobny, każdy z uprawnionych otrzymuje w równej części, a żona nie mniej niż 1/4. Zatem wdowa jak i syn dziedziczą po połowie, pasierbica nie otrzymuje nic. Matka ma 1/2 całości plus 1/2 z połowy współmałżonka razem 3/4 z całości majątku, a syn 1/2 z połowy ojca czyli 1/4 z całości majątku Po śmierci matki każde z dzieci otrzymuje w równej części połowę majątku matki. Podsumowując syn staje się właścicielem 1/2 z 3/4 plus ma jeszcze 1/4 po ojcu razem 5/8 z całości a córka otrzymuje 3/8 z całości majątku.

W przypadku tej sytuacji dział spadku zależy od kolejności śmierci rodziców.

Dział spadku cz.1

Dział spadku po zmarłym krewnym to często dość skomplikowana sytuacja. Okazuje się bowiem, że nie wszystkie sprawy w przeszłości zostały sformalizowane, usankcjonowane, po prostu często nie mamy do tego głowy i zostawiamy sytuację na „potem”. Sprawy się nawarstwiają, aż w końcu trzeba się zmierzyć z sytuacją i ustalić kto po kim i w jakiej części dziedziczy.

Trzeba podkreślić, że spadkobiercy otrzymują każdy w określonej części całą masę spadkową, czyli aby zlikwidować stan współwłasności spadku należy dokonać dział spadku. Najprościej rzecz ujmując ze współwłaściciela całej masy spadkowej stajemy się wyłącznym właścicielem poszczególnych składników majątku. Oczywiście dział spadku nie jest obowiązkowy, jednak moim zdaniem warto go zrobić niezwłocznie po śmierci krewnego, unikamy w ten sposób różnych nieprzyjemnych sytuacji w przyszłości.

Pamiętajmy też, że dział spadku może nastąpić na podstawie umowy między wszystkimi zainteresowanymi lub na podstawie orzeczenia sądu na żądanie któregokolwiek ze spadkobierców. Niestety pierwsza opcja stanowi niezwykłą rzadkość, gdyż wszyscy zainteresowani musza być zgodni co do tego w jaki sposób podział powinien być dokonany a z tym bywa różnie.

Podkreślę, że nie ma jednej odgórnej zasady dla wszystkich, w kwestii jak należy dokonać działu spadku, zależy to bowiem od wielu kwestii np.: jaki jest skład spadku. Inaczej będziemy dzielić nieruchomości a inaczej środki finansowe – te nie sprawiają trudności. Najwięcej problemów pojawia się w przypadku nieruchomości.

Ważnym jest też to, że nie ma samowoli co do działu spadku, wielkość udziałów określona jest w ustawie lub też w testamencie, jeśli dochodzi do dziedziczenia testamentowego, chyba, że dział spadku jest na mocy umowy między spadkobiercami. Spadek jest dzielony zależnie od ilości spadkobierców w określonych częściach. W pierwszej kolejności zgodnie z ustawą dziedziczą dzieci spadkodawcy i współmałżonek w częściach równych, jednakże małżonkowi spadek przypada w części nie mniejszej niż 1/4 całości spadku.

Posłużę się teraz przykładem z mojej praktyki.

Przykład 1

Zmarły Jan w 2000 roku pozostawił po sobie małżonkę Marię i szóstkę dzieci. Pamiętajmy, że na podstawie ustawy wszyscy dziedziczą w równej części natomiast małżonkowi nie może przypadać mniej niż 1/4. Zatem wdowa po zmarłym dziedziczy 1/4 udziału spadkowego, natomiast każde z dzieci otrzymuje 1/6 z 3/4 spadku pozostałego do podziału czyli każde z dzieci otrzymuje 3/24 czyli 1/8 masy spadkowej.

Wszystko było by proste gdyby nie fakt, iż po śmierci spadkodawcy nikt ani dzieci ani żona nie zadbali o dział spadku. Bowiem w niedługim czasie zmarło jedno z dzieci 2002 rok. Po latach zmarła też matka i dopiero wtedy pozostali spadkobiercy zdecydowali się na sądowy dział spadku. Zatem należało ustalić jaka część majątku należała do matki po śmierci męża i syna i dopiero wtedy dokonać podziału masy spadkowej. Jak to w tej sytuacji należało zrobić?

  • Mamy już podział po zmarłym ojcu i wiemy, że z jego części wdowa otrzymała 1/4, a każde z dzieci 1/8 jego części. Pamiętajmy, że mówimy tutaj o podziale masy spadkowej jedynie po zmarłym Janie.
  • W drugim kroku należy podzielić część majątku należącego do zmarłego syna/brata czyli jego 1/8 w równych częściach. Zgodnie z postanowieniem sądu matka otrzymała po zmarłym synu 3/8 z jego 1/8 a pozostałe dzieci po równo po 1/8 z 1/8 części brata. Czyli matka posiada 3/64 a każde z rodzeństwa 1/64.
  • Ostatni krok to ustalenie części całości należącej do matki. Maria i Jan jako małżeństwo posiadali po równo po 1/2 całości majątku. Po śmierci Jana, żona miała swoją część czyli 1/2 oraz 1/4 z połowy męża (czyli 1/8 z całości). Razem posiadała 5/8 z całości majątku. Po śmierci syna doszło jej jeszcze 3/64 z połowy majątku jaka należała do Jana, czyli 3/64*1/2 zatem 3/128 z całości majątku. Łącznie Maria po śmierci męża i syna miała 5/8 +3/128 czyli 83/128 całego majątku. Każde z żyjących 5 dzieci posiadało w równych częściach 9/128 z całości majątku.

Podsumowując po śmierci matki do podziału miedzy 5 dzieci jest 83/128 majątku w równych częściach 1/5.

To jest tylko jedna z wielu spraw jaką miałam okazje prowadzić. Pamiętajmy, że w dziedziczeniu mogą brać udział także rodzice jeżeli żyją, dzieci, rodzeństwo, dziadkowie. Często dział spadku to sprawy bardzo skomplikowane, nierzadko wynika to z nieuregulowania w odpowiednim czasie wszystkich niezbędnych spraw.